سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (Ovarian hyperstimulation syndrome یا OHSS) وضعیتی است که در آن تخمدانها بزرگ، متورم و اغلب دردناک میشوند. شایعترین علت آن، عارضهای از داروهای باروری است که برای تحریک رشد چندگانه فولیکولها استفاده میشود. موارد نادر ممکن است بهطور خودبهخودی و بدون هیچگونه مداخلات پزشکی قبلی رخ دهد.
علتشناسی
OHSS ناشی از افزایش رشد فولیکولها بههمراه سطح بالای استرادیول (estradiol) است. پاتوفیزیولوژی دقیق آن ناشناخته است اما گمان میرود که به افزایش نفوذپذیری عروقی بافتهای تخمدانی مرتبط باشد که منجر به نشت مایعات به داخل شکم و بروز علائم میشود. تغییرات بزرگ در مایعات بدن میتواند به هیپوولمیک هیپوناترمی (hypovolemic hyponatremia) منجر شود.
علائم و نشانهها
بیماران ممکن است با درد شکمی، تهوع، استفراغ، آسیت (ascites)، ادم، تنگی نفس، عدم تعادل الکترولیتها و/یا افت فشار خون مراجعه کنند.
شدت علائم
-
موارد خفیف: زمانی رخ میدهد که بیماران دچار اتساع شکمی و درد باشند. اغلب با ورم، تهوع و استفراغ همراه است. اندازه تخمدانها معمولاً کمتر از ۸ سانتیمتر است. این وضعیت در حدود ۱۰٪ از بیماران رخ میدهد.
-
موارد متوسط: علائم مشابه موارد خفیف دارند بهعلاوه آسیت که در مطالعات تصویربرداری نشان داده میشود.
-
موارد شدید: در حدود ۱٪ از بیماران رخ میدهد. بیماران ممکن است آسیت قابل توجه، افیوژن پلور (pleural effusions) / ناراحتی تنفسی، الیگوریا (oliguria)، تغییرات الکترولیتی، ترومبوز و هموکنسانتره (hemoconcentration) داشته باشند. اندازه تخمدانها معمولاً بزرگتر از ۱۲ سانتیمتر است.
-
موارد بحرانی: نادر ولی میتوانند تهدید کننده حیات باشند و شامل آریتمی، ترومبوآمبولی، هیدروتوراکس (hydrothorax)، آمبولی ریوی، افیوژن پریکارد (pericardial effusion)، سندرم ناراحتی تنفسی بالغین (adult respiratory distress syndrome)، نارسایی کلیه و/یا سپسیس هستند.
عوامل خطر
عوامل خطر شامل تحریک تخمدان در سنین جوانی، سابقه قبلی OHSS، سطوح بالای هورمون آنتیمولرین (antimullerian hormone)، و سابقه سندرم تخمدان پلیکیستیک (polycystic ovarian syndrome) میباشد.